Jeszcze nie tak dawno nikt z nas nie zastanawiał się, gdzie znajduje się najbliższy schron. Tego typu konstrukcje były kojarzone głównie z obiektami wojskowymi lub instalacjami strategicznymi. Dziś sytuacja wygląda zupełnie inaczej, coraz więcej osób prywatnych, instytucji samorządowych oraz firm interesuje się rozwiązaniami zwiększającymi bezpieczeństwo i niezależność w sytuacjach kryzysowych. Wpływ na to ma zarówno obecny kontekst geopolityczny, jak i nowe regulacje prawne. Od 1 stycznia 2025 roku obowiązuje bowiem ustawa z 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej (tzw. ustawa schronowa), a w następstwie pojawiły się rozporządzenia wykonawcze precyzujące wymagania techniczne, klasy odporności i obowiązki inwestorów. Jak w tym nowym otoczeniu prawnym wygląda proces powstawania schronu? Oto praktyczny przewodnik krok po kroku.
Każda inwestycja rozpoczyna się od dokładnego określenia potrzeb użytkowników. Inaczej będzie wyglądać budowa niewielkiego schronu przy domu jednorodzinnym, a inaczej realizacja dużego obiektu dla firmy bądź instytucji samorządowej. Na tym etapie analizowana jest liczba osób mających korzystać ze schronu, przewidywany czas przebywania wewnątrz, a także poziom ochrony wymagany przez inwestora.
Kluczową decyzją jest wybór kategorii obiektu ochronnego zgodnie z rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 21 lutego 2025 r. w sprawie kryteriów uznawania obiektów budowlanych albo ich części za budowle ochronne. Przepisy rozróżniają trzy typy obiektów zbiorowej ochrony:
Specjaliści oceniają na tym etapie warunki gruntowe, poziom wód gruntowych, dostępność mediów oraz możliwości techniczne działki. Dzięki temu można dobrać optymalną kategorię obiektu i technologie zwiększające zarówno bezpieczeństwo, jak i funkcjonalność.
Etap formalno-prawny często bywa pomijany w opisach budowy schronu, a jest dziś kluczowy. Od 1 stycznia 2026 roku obowiązują uproszczone procedury dla mniejszych inwestycji: schrony o powierzchni do 35 m² nie wymagają pozwolenia na budowę i mogą być realizowane na zgłoszenie wraz z dostarczeniem do urzędu dokumentacji technicznej. Większe obiekty wymagają pełnego pozwolenia na budowę zgodnie z prawem budowlanym.
Warto pamiętać również o nowych obowiązkach inwestorów. Dla wniosków o pozwolenie na budowę składanych od 1 stycznia 2026 r. dla budynków wielorodzinnych z kondygnacją podziemną lub garażem podziemnym istnieje obowiązek zaprojektowania tych przestrzeni w sposób umożliwiający zorganizowanie w nich miejsc doraźnego schronienia. Alternatywą jest zaprojektowanie pełnej budowli ochronnej — schronu lub ukrycia.
Projektowanie obiektu ochronnego wymaga wiedzy z zakresu budownictwa, inżynierii oraz systemów bezpieczeństwa, a dziś dodatkowo, biegłej znajomości rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 13 listopada 2025 r. w sprawie warunków technicznych dla budowli ochronnych oraz warunków technicznych ich użytkowania i usytuowania (Dz.U. 2025 poz. 1548). Dokument ten szczegółowo reguluje parametry konstrukcji, instalacji i wyposażenia.
Na podstawie wcześniejszych analiz przygotowywana jest dokumentacja techniczna uwzględniająca:
Dobrze przygotowany projekt pozwala zwiększyć bezpieczeństwo, a jednocześnie zoptymalizować koszty całej inwestycji i zapewnić zgodność z normami przywołanymi w załączniku do rozporządzenia.
Po zatwierdzeniu projektu i uzyskaniu wymaganych zgód rozpoczynają się prace budowlane. Pierwszym etapem jest przygotowanie terenu oraz wykonanie wykopów pod konstrukcję. W przypadku budowy schronu przy istniejącym domu lub innym obiekcie szczególnie ważne jest odpowiednie zabezpieczenie fundamentów istniejącego budynku oraz zachowanie właściwej izolacji przeciwwilgociowej.
Konstrukcja wykonywana jest z żelbetu o parametrach określonych w rozporządzeniu, co najmniej klasy C25/30, o grubości minimum 25 cm dla ścian i stropów osłaniających otwór wejściowy, lub z zastosowaniem rozwiązań o ekwiwalentnej grubości obliczeniowej. Dla schronów wyższych kategorii (S-2, S-3) wymagania są jeszcze bardziej rygorystyczne — grubości ścian dochodzą do 60 cm, a konstrukcja musi przenieść nadciśnienie rzędu 0,3 MPa.
Schron to jednak nie tylko solidna konstrukcja, ale również zaawansowane systemy techniczne. W obiekcie montowane są między innymi filtropochłaniacze, drzwi i bramy ochronno-hermetyczne, śluzy, automatyczne zawory przeciwwybuchowe, agregaty awaryjnego zasilania, instalacje wodne oraz urządzenia umożliwiające łączność ze światem zewnętrznym.
Przed dopuszczeniem schronu do użytkowania konieczny jest odbiór techniczny obejmujący testy szczelności, próby wentylacji, testy filtropochłaniaczy oraz rozruch agregatów awaryjnych. Dopiero pomyślne zakończenie tych prób potwierdza, że obiekt rzeczywiście spełnia parametry przewidziane dla deklarowanej kategorii odporności.
Zgodnie z obowiązującymi przepisami w schronie znaleźć się musi również odpowiednie wyposażenie operacyjne: zapas żywności i wody (minimum 3 litry na osobę na dobę), apteczki, latarki, radioodbiorniki, łóżka, rampy oraz wyposażenie sanitarne (np. miska ustępowa lub ustęp suchy nieskanalizowany na każde 75 osób pojemności).
Po zakończeniu budowy niezwykle istotny jest regularny serwis. Obejmuje on kontrolę systemów wentylacyjnych, szczelności konstrukcji, sprawności drzwi hermetycznych i zaworów przeciwwybuchowych, agregatów oraz wszystkich elementów odpowiedzialnych za bezpieczeństwo użytkowników. Systematyczne przeglądy pozwalają utrzymać pełną funkcjonalność obiektu przez wiele lat i zapewniają gotowość do działania w każdej sytuacji.
Właściciele, użytkownicy wieczyści lub zarządcy obiektów pełniących funkcję budowli ochronnej mają również obowiązek przekazania danych o obiekcie do właściwego miejscowo wójta, burmistrza lub prezydenta miasta, schrony podlegają bowiem ewidencji prowadzonej przez organy ochrony ludności.
Warto wspomnieć o szerszym kontekście finansowym. W ramach rządowego Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej (OLiOC) na lata 2025–2026 przewidziano łącznie blisko 34 mld zł, z czego znaczna część kierowana jest bezpośrednio na inwestycje związane z tworzeniem budowli ochronnych. Środki te trafiają jednak przede wszystkim do jednostek samorządu terytorialnego i służą modernizacji oraz budowie obiektów publicznych.
Dla osób prywatnych planujących budowę schronu przy domu jednorodzinnym na chwilę obecną nie funkcjonuje ogólnopolski program dotacji celowych. Warto jednak śledzić lokalne programy ochrony ludności oraz zapowiadane zmiany przepisów. W przestrzeni publicznej dyskutowane są między innymi ulgi podatkowe dla osób inwestujących w infrastrukturę ochrony cywilnej.
Budowa, projektowanie i serwis schronów wymagają fachowej wiedzy, skoordynowanych działań oraz biegłej znajomości aktualnych przepisów, ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej oraz wszystkich rozporządzeń wykonawczych. W firmie Schrony Sp. z o.o. doskonale o tym wiemy. Tworzymy obiekty ochronne dopasowane do indywidualnych potrzeb, dbając o najwyższe standardy bezpieczeństwa i jakości wykonania, a także o pełną zgodność z wymaganiami formalno-prawnymi. Nasze realizacje wykorzystują zaawansowane technologie, a przy tym są trwałe i funkcjonalne. Dzięki temu schron może stanowić skuteczne zabezpieczenie na długie lata. Zachęcamy do kontaktu i rozpoczęcia współpracy.